جهت تعليم به ملّا فرّخ حسين سپرد ، امّا گفته كه خود « بنا بر صغر سن از آن نقد تهى كيسه ماند » . پس از درگذشت ملّا ، « در ملك بنگاله كه قحط الرّجال است ، معلّمى ديگر كه به ظاهر و باطن آراسته باشد به دست نيامد ، از آن هنگام درسى مقرّرى نماند و در تمادى ايّام ، برخى از صرف و نحو معلوم گرديد . بعد از آن همواره در صحبت والد و ياران ايشان همه تن گوش بوده ، فيضى فراخور استعداد مىگرفت . . . » . پس از درگذشت پدر ( 1084 ه . ق . / 1673 - 1674 م . ) و برخى ياران و شهادت برادرش عبد اللّه خان ( اوايل 1087 ه . ق . / 1676 - 1677 م . در جبال كابل ) و دورى هم‌صحبتان ، پس از سفرهاى دراز و تحمّل مشقّت‌هاى فراوان ، در سال 1090 ه . ق . / 1679 - 1680 م . به نزد شكر اللّه خان صاحب كه در « چكلهء ( ؟ ) سرهند كامروايى و كاميابى » داشته ، مىرود و مدّتى در خدمت او به سر مىبرد . مرآة الخيال ، تا جايى كه ما اطّلاع داريم و آن‌گونه كه در اثر محقّقانهء تاريخ تذكره‌هاى فارسى ، تأليف استاد احمد گلچين معانى ، ج 2 ، دانشگاه تهران ، چ 1 ، 1350 ، ص 243 مذكور است ، سه بار و هر سه بار در هندوستان چاپ شده است : 1 - كلكتّه ، 1831 م . [ / 1246 - 1247 ه . ق . ] ، سربى 2 - بريلّى ( از ولايات استان اود ) ، 1262 ه . ق . [ / 1845 م . ] ، سنگى 3 - بمبئى ، 1324 ه . ق . [ / 1906 - 1907 م . ] ، سنگى بازنويسى متن حاضر براساس متن چاپ بمبئى ( 1324 ه . ق . ) صورت گرفته است . متن به خطّ نستعليق خوش در 344 صفحه نوشته شده و در قطع رقعى و اندازه‌هاى 8 / 13 1 / 21 سانتىمتر ( كاغذ متن ) به چاپ رسيده است . صفحات متن ، خطكشى شده و منظّم و غالبا شامل 22 سطرند . انگيزهء كار - در اوايل سال 1374 فاضل ارجمند ، آقاى سيّد احمد بهشتى شيرازى ، از اولياء محترم انتشارات پرافتخار و نيكنام « روزنه » ، تصحيح اين كتاب را به اينجانب پيشنهاد كردند ؛ بعد از فترتى تقريبا يك‌ساله ، از فروردين‌ماه 1375 كار بازنويسى تذكره آغاز گرديد و پس از شش ماه به همراه يادداشت‌ها ( تعليقات ) به حروف‌چينى سپرده شد . چنان كه پيشتر گفتيم ، خطّ متن ، خوش و خواناست و تقريبا مشكلى از اين بابت پيش نيامد ، و دشوارى كار ، همه از جهت شيوهء تأليف بود ؛ مشكلات عمدهء متن حاضر از نظر نگارنده بدين قرارند :